Üniversite Sınav Kaygısı ve Şemalar: Çocuğunuzun Zihninde Neler Oluyor?
Psikolog / Pedagog Raziye Özcan
Üniversite sınavı öncesi kaygı yaşayan bir gencin annesi olmak, süreci yönetmesi en zor rollerden biridir. Çocuğunuzun geceleri uyuyamadığını, ellerinin titrediğini veya deneme sınavlarında bildiklerini unuttuğunu görüyorsanız, bunun sebebi sadece “ders çalışmamak” olmayabilir.
İzmir Psikolog Psikoaktif Terapi Merkezinde Uzmanımız Psikolog Raziye Özcan tarafından sınav kaygısı terapisi uygulanmaktadır.
Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi araştırmalarına göre; sınav stresinin altında, çocuklukta yerleşen ve “erken dönem uyumsuz şemalar” denilen kemikleşmiş inançlar yatıyor. İşte sınav maratonunda gençlerin zihnini yoran o gizli engeller:
- Sınav Kaygısını Tetikleyen 5 Temel Zihinsel Şema
Gençlerin sınav stresini bir “hayat memat meselesine” dönüştürmesinin arkasında şu 5 düşünce kalıbı bulunuyor:
- Reddedilme Korkusu (Kopukluk Şeması): Çocuk, “Sınavı kazanamazsam ailem beni daha az sevecek veya terk edecek” gibi bilinçaltı bir korku yaşar.
- Bağımlılık Hissi (Zedelenmiş Otonomi): Kendi başına karar veremeyen, ailesinden ayrışamamış gençler sınavda adeta “felç” olur.
- Başkalarını Mutlu Etme Çabası (Diğerleri Yönelimlilik): Sınavı kendisi için değil, “annemi babamı utandırmayayım” diye bir gurur meselesi haline getirir.
- Disiplin Sorunu (Zedelenmiş Sınırlar): Özellikle tek çocuklarda görülen bu şema, çalışma düzeni kurmayı ve sabretmeyi zorlaştırır.
- Mükemmeliyetçilik Baskısı (Bastırılmışlık Şeması): “Bir an bile gevşersem her şey mahvolur” diyen genç, dinlenmeyi kendisine yasaklar ve erkenden tükenir.
- Kız Öğrenciler ve Sayısal Bölüm Öğrencileri Daha mı Riskli?
Yapılan araştırmalar iki grubun daha yüksek risk altında olduğunu gösteriyor:
- Kız Öğrenciler: Toplumsal roller gereği duygularını daha açık ifade ettikleri için kaygı puanları daha yüksek çıkmaktadır.
- Sayısal Öğrencileri: Mühendislik veya tıp gibi bölümlerin “tek başarı yolu” olarak görülmesi, bu gruptaki gençlerin üzerinde devasa bir baskı oluşturmaktadır.
- Tek Çocuk Olmak Sınav Başarısını Etkiler mi?
Araştırmalarda tek çocuk olan öğrencilerin “zedelenmiş sınırlar” puanı daha yüksek çıkmıştır. Disiplin ve kural konusunda daha gevşek büyüyen tek çocuklar, sınav gibi uzun soluklu bir maratonda öz disiplin sağlamakta zorlanabilmektedir.
- Anneler İçin Çözüm Önerileri: Çocuğunuza Nasıl Destek Olabilirsiniz?
Sınav stresini sadece “daha çok test çöz” diyerek aşamazsınız. Çocuğunuzun zihnindeki şemaları fark etmesine yardımcı olun:
- Koşulsuz Sevgi Mesajı: Ona başarısız olsa bile ailedeki yerinin ve ona olan sevginizin değişmeyeceğini hissettirin.
- Sınavı “Tek Geçerli Yol” Olmaktan Çıkarın: Alternatif planlar üzerine konuşmak, otonomi şemasını kırarak gencin üzerindeki yükü hafifletir.
- Duygularına Alan Açın: “Korkma” demek yerine “Kaygılı olduğunu görüyorum, gel beraber bunun üzerine destek (izmir çocuk ergen psikoloğu) alalım” diyerek duygularını açmasına alan tanıyın.
Önemli olan bu şemaları fark etmek ve onlarla baş etmeyi öğrenmek. Buna “bilişsel yeniden yapılandırma” diyebiliriz. Basitçe: Kendine şöyle seslenmek…
- “Ben sınavda başarısız olsam bile sevilmeye devam ederim.”
- “Başkalarının beklentileri benim hayatımın tek gerçeği değil.”
- “Gevşemek dünyanın sonu değil, aksine daha iyi performans için buna biraz ihtiyacım var.”
Özetle; Bir gencin başarısı sadece çalışma saatiyle değil, zihinsel şemalarıyla olan barışıklığıyla ölçülür. Kendi iç sesini duyan ve ailesinin desteğini hisseden gençler, sınav kaygısını çok daha sağlıklı yönetir.
Kaynaklar:
- Atlı Özbaş, A., Sayın, A., Coşar, B. (Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi).
- Şema Terapi Eğitim Notları (2026).
Sınav kaygısı ve diğer psikolojik sorunlarla ilgili İzmir Psikolog desteği için bizimle iletişime geçebilirsiniz.