Gelecek Kaygısı ve Sınav Stresi: Üniversitelilerin Ortak Sorunu

Psikolog / Pedagog Raziye Özcan

“Mezun olunca iş bulabilecek miyim?”
“Bu bölümü seçmekle doğru mu yaptım?”
“Sınavdan düşük alırsam hayatım biter mi?”

Eğer bu sorular zihninizde yankılanıyorsa yalnız değilsiniz. Araştırmalar, her 10 üniversite öğrencisinden 7’sinin benzer kaygılarla mücadele ettiğini gösteriyor. Peki, üniversite yıllarını bir kaygı sarmalına dönüştüren bu hislerle nasıl başa çıkılır? İşte bilimsel veriler ışığında sınav stresi ve gelecek kaygısı ilişkisi…

 

“ACABA BAŞARABİLECEK MİYİM?” DİYE DÜŞÜNMEK NORMAL Mİ?

Kesinlikle evet. Biraz kaygı aslında sizi harekete geçiren bir arkadaş gibidir. Ancak patlak verdiği yer, sürekli “yetemeyeceğim” düşüncesinde, sizi felç eden bir endişeye dönüşmesinde.

Üniversite yılları oldukça çalkantılı geçen bir dönemdir. Aileden uzak olmak, maddi sıkıntılar, bitmek bilmeyen sınavlar ve en önemlisi “mezun olunca ne yapacağım?” belirsizliği… Bunların hepsi üst üste binince kaygı kaçınılmaz hale geliyor.

 

PEKİ BU “GELECEK KAYGISI” TAM OLARAK NEDİR?

Basitçe söylemek gerekirse: Gelecekle ilgili belirsizlik karşısında hissettiğin o yoğun endişe hali.

“Ya iş bulamazsam?”, “Ya ailemi hayal kırıklığına uğratırsam?”, “Ya yanlış bölümü seçtiysem?” gibi düşünceler bu kaygının en bilindik halleridir.

Ancak şöyle bir bilgi de var; Sınav kaygınız yüksekse, gelecek kaygınız da yüksek oluyor. Yani ikisi birbirini besliyor. Sınava dair kaygısı yüksek olan öğrencilerin umutsuzluk seviyeleri, kaygısız olanlara göre çok daha yüksek olabiliyor.

 

GELECEK KAYGISI NEDİR? NEDEN SINAV STRESİNİ BESLER?

“Geleceğe nasıl bakıyorsun?” diye sorulan üniversite öğrencilerinin en sık verdiği yanıtlar:

“Geleceğe kaygı ve endişeyle bakıyorum”

“Gelecek 10 yıl içinde hayatımın nasıl olacağını hayal edemiyorum”

“Gerçekten istediğim şeylere kavuşabileceğimi sanmıyorum”

Gelecek kaygısı; yarınlara dair belirsizlikler karşısında hissedilen yoğun endişe halidir. “Ya ailemi hayal kırıklığına uğratırsam?” veya “Ya yanlış yoldaysam?” gibi düşünceler bu kaygının temelini oluşturur.

Sınav kaygısı ile gelecek kaygısı birbirini besleyen bir döngüdür. Sınav stresi arttıkça, öğrencinin geleceğe dair umutsuzluk seviyesi de yükselir. Bu durum zamanla motivasyon kaybına yol açarak ders çalışmayı ve sabah yataktan kalkmayı bile zorlaştırabilir.

 

TOPLUMSAL ROLLER: KIZLAR MI DAHA KAYGILI, ERKEKLER Mİ?

Araştırmalar, cinsiyetler arasında kaygı deneyiminin farklılaştığını ortaya koyuyor:

• Kız Öğrenciler:Sınav kaygısını ve “başkalarının ne düşüneceği” endişesini daha yoğun yaşıyorlar. Ancak duygularını daha rahat ifade edebildikleri için çözüm arayışına daha açıklar.
• Erkek Öğrenciler:Toplumsal “güçlü görünme” baskısı ve “ailenin ekonomik yükünü taşıma” sorumluluğu nedeniyle kaygılarını gizleme eğilimindeler. Bu durum, erkeklerde dışarıdan belli olmayan ama içten içe büyüyen bir umutsuzluk yaratabiliyor.

BAŞARI VE UMUTSUZLUK DÖNGÜSÜ

Not ortalaması düşük olan öğrencilerde motivasyon kaybı daha sık görülür. Bu bir “kendi kendini gerçekleştiren kehanet” gibidir:

1. Düşük başarı, umutsuzluğu artırır.
2. Umutsuzluk, ders çalışma isteğini (motivasyonu) bitirir.
3. Motivasyon azalınca başarı daha da düşer.

Çözüm: Bu döngüyü kırmanın yolu, kontrol duygusunu geri kazanmaktır. Bir ödevi bitirmek veya tek bir konuyu anlamak gibi küçük ve ulaşılabilir hedefler, umut duygusunu yeniden canlandırır.

 

SINAV KAYGIM YÜKSEK, NE YAPMALIYIM?

Tamamen kaygısız olmak çoğu zaman imkansız ve verimsizdir; önemli olan orta düzeyde bir kaygıyı yakıt olarak kullanmaktır.

1. İçsel Motivasyonunuzu Bulun:“Ailem için yapmalıyım” yerine “Bu meslek benim hayalim” demeyi deneyin. Kendi hedefleriniz, dış baskılardan daha hafif bir yük bindirir.
2. Sosyalleşmekten Kaçmayın:Güçlü arkadaşlık ilişkileri kaygıyı azaltır. Dertlerinizi paylaşmak, sorunun sadece size özgü olmadığını görmenizi sağlar.
3. Kontrol Edemediklerinizi Serbest Bırakın:Gelecek tamamen kontrolünüzde değildir. Yapabileceğinizin en iyisini yapıp, gerisini hayatın akışına bırakmayı öğrenmek bir teslimiyet değil, gerçekçiliktir.
4. Felaket Senaryolarını Durdurun:“Bu sınavda başarısız olursam hayatım biter” düşüncesi gerçek dışıdır. Başarısızlık geçicidir; hiçbir sınav sizin insan olarak değerinizi belirlemez.
5. Profesyonel Destek Alın:Eğer kaygı, günlük hayatınızı felç ediyorsa bir uzmana danışmak en sağlıklı adımdır.

 

SON SÖZ: KAYGINIZ SİZİ YÖNETMESİN

Üniversite yılları geçecek, sınavlar bitecek. Belki hemen iş bulacaksınız, belki biraz zaman alacak. Ancak unutmayın: Tek bir not veya tek bir bölüm sizi tanımlamaya yetmez.

Kaygınızı yok saymayın ama ona teslim de olmayın. Gelecek, bugün attığınız o “küçük” adımlarla şekilleniyor.

Kaynakça: Oral Kara, N., Akın, G., & Alp, S. (yıl). Üniversite Öğrencilerinin Gelecek Kaygısı ile Sınav Kaygısı Arasındaki İlişki Üzerine Bir Araştırma.

Anahtar kelimeler: gelecek kaygısı, sınav kaygısı, üniversite öğrencisi, umutsuzluk, motivasyon kaybı, sınav stresi, kariyer kaygısı, iş bulma endişesi, akademik başarı, üniversite hayatı, mezuniyet sonrası, sınav performansı, kaygı yönetimi, öğrenci psikolojisi