10.9 Depresyon
Depresyon kişinin günlük yaşamını ve uyumunu etkileyecek düzeyde ciddi bir üzüntü halidir. Üzüntü ve karamsarlık, yaşamdan zevk alamama, uyku bozukluğu, iştah bozukluğu, hareketlerde durgunluk ya da sıkıntı nedeniyle yerinde duramama, halsizlik bitkinlik, suçluluk duygusu, dikkatini toplayamama, ölüm ya da intihar düşüncesi depresyon bulgularındandır.
Aşağıdaki belirtilerden en az beşi en az iki haftadır, hemen her gün ve gün boyu sürmüş ise "Majör Depresyon" teşhisi konulur. Ancak pratikte daha az bulgu olsa da kişinin yaşamını olumsuz etkiliyorsa psikiyatrik tedaviye başvurulmalıdır.
1. Her zaman zevk alınan şeylere ilgi duymama, isteksizlik, yaşamdan zevk alamama.
2. Üzüntü, keder, neşelenememe, karamsarlık, umutsuzluk, çaresizlik duyguları.
3. Suçluluk duygusu; kendine güvende azalma, kendini değersiz, işe yaramaz hissetme.
4. Uyku bozuklukları (az ya da çok uyuma, uykunun bölünmesi).
5. Bedensel güçsüzlük, halsizlik, çabuk yorulma.
6. İştah ve kilo değişiklikleri (Az ya da çok yeme, kilo alma ya da verme).
7. Hareketlerde ya da düşüncede yavaşlama.
8. Dikkatini toplayamama.
9. Ölüm intihar düşünceleri.
Depresyon tedavi olmasa da kısa sürede kendiliğinden iyileşir mi?
Hayır. Çoğunlukla doğru değil. Eğer tedavi edilmezse aylar hatta yıllar boyu sürebilir. Giderek şiddetlenebilir ve tam bir çaresizlik ve karamsarlık ile kişi yaşamına son verebilir. Kimi durumlarda özellikle yaşamsal olaylara bağlı hafif şiddette karamsarlık stres verici olayların azalması sonucunda kendiliğinden düzelebilir. Hafif şiddette depresyonun olduğu bu durumlarda danışmanlık hizmeti ya da destekleyici psikoterapi de tedavi edici olabilir.
Depresyon için kullanılan ilaçların yanlızca uyuşturduğu doğru mu?
Hayır, depresyon ilaçları uyuşturucu değildir. Genellikle halk arasında uyuşturucu denilen ilaçlar Benzodiazepin grubu ilaçlar olup, piyasada Nervium, Diazem, Xanax gibi ilaçlardır. Bu ilaçların uzun süre kullanımı sonucunda bağımlılık gelişebilir. Depresyon için kullanılan ilaçlar ise bağımlılık yapmaz. Kimi zaman uyku verici etkileri olsa da, bazı ilaçlar tam tersine uykuyu kaçırabilir, canlandırabilir. Diğer bir değişle kişiyi uyuşturmak için değil, günlük yaşama daha aktif olarak katılmalarını sağlamak için verilirler.
Depresyon belirtileri gösteriyorum. Arkadaşlar tatil yap, git gez eğlen diyorlar. Siz ne dersiniz?
Hayata karşı ilgisini kaybetmiş, eskiden keyf aldığı şeylerden haz almayan depresyon hastasına bunları söylemek, tam tersi etki eder. Depresyondaki kişi bunları yapamadığı için kendini daha da kötü hissedecektir. Yapılması gereken, bu isteksizliğin hastalıktan kaynaklandığını ve geçici olduğunu sürekli hatırlatmak, tıpkı tansiyon ya da şeker hastasında olduğu gibi ilaçlarını düzenli kullandığında yavaş yavaş düzeleceğini söylemektir. Günlük aktiviteler katılım sabah kalktığında günlük bakımını yapmak ve günlük kıyafetleri giymek gibi en basit olanından başlamalıdır.
Uzun süredir içime kapandım. Depresyon belirtilerinin bir kısmını gösteriyorum ama hergün değil ve sürekli değil. Bunlar normal mi? Normalse niye bana anormal geliyor? Normal değilse durumum ne kadar ciddi?
İçe kapanma sizin de aklınızdan geçtiği gibi bir depresyon belirtisidir. İçe kapanma bazı kişilik bozukluklarında, kronik şizofrenik bozukluğun başlangıç döneminde, ya da ağır örseleyici bir olay sonrasında görülebilir. Bunlardan herhangi birinin sizde olup olmadığının anlaşılması ve nasıl bir tedavi yönteminin izlenmesi gerektiğine karar verilebilmesi için daha detaylı bilgi ve en doğrusu psikiyatrik görüşmeye ihtiyaç vardır. “Normal midir?” sorusuna gelince, normalin geniş bir tanımını kabul edecek olursak, bu durum sizi rahatsız ettiğine ve bu soruyu sordurduğuna göre normal kabul etmemek doğru olur. Diğer yandan ağır yaşamsal olaylar, hayal kırıklıkları sonrası insan normal olarak içine kapanabilir ama eğer kendiliğinden günlük yaşamına dönemiyor bu durumun içinden çıkamıyorsa yardım almasında fayda vardır. Ne kadar ciddi olduğuna ise siz ve sizi tanıyan insanlar karar verecek.
Yaklasık iki yıldır depresyon tanısı ile tedavi görüyorum. Çesitli psikatristlere gittim, ilaçlar kullandın ama bir sonuç alamadım. Şu an doktoru ve ilaç kullanımını bıraktım. Çünkü ilaçlarla daha kötü oluyordum, yemek yiyemiyor, beynimin sulandığığı hissediyorum.
İlaç tedavisi depresyonun tek tedavi şekli değildir. Özellikle hafif şiddetteki depresyon durumlarında tek başına psikoterapi de faydalı olabilir. Antidepresan ilaçlar depresyon hastalarının büyük çoğunluğunda faydalı olmaktadır. Sizin durumunuzda yan etkiler nedeniyle ilaçları kullanmaya devam edememiş olabilirsiniz. Oldukça az yan etkisi olan antidepresan ilaçlar var. Sizin hangi ilaçları kullandığınızı bilemiyorum. İlaç tedavisine güveniniz sarsılmasın. Pek çok hastam hiç bir yan etki yaşamadan ilaçları kullanıyor ve faydalanıyor. Tabii ki doktor kontrolünü bırakmanız doğru değil. Gerçekten doğru dozda ve sürede ilaç kullanmış olmanıza rağmen iyileşme olmamışsa tedaviyi güçleştiren bir fiziksel hastalık yada bir kişilik sorunu olup olmadığı araştırılmalı ve tedavi buna göre yeniden düzenlenmelidir.
Depresyon tedavisi gördüm ve tamamen iyileştim. İlaçlara ne kadar devam etmem gerekir?
Tek bir depresyon döneminden sonra, antidepresan tedavinin iyileştikten sonra yaklaşık altı ay devam etmesi önerilir. Ancak ağır bir depresyon atağı söz konusu ise ve veya ailede çok ağır depresyonu olan başkaları varsa daha uzun süre koruyucu tedavi de gerekli olabilir. En doğru kararı takib eden doktorla birlikte verebilirsiniz.
Depresyon tanısı kondu ve Efexor tedavisine başladım, fakat ilaç ağır geldi. Kendimi çok kötü hissettim, yataktan kalkamadım. Şu an doktoruma da ulaşamıyorum, ne yapmamı tavsiye edersiniz?
Öncelikle doktorunuza ulaşamamanın önemli bir sorun olduğunu düşünüyorum. Depresyon tedavisi aylar hatta kimi zaman yıllar sürebilir. Bu süre içerisinde zor durumda kaldığınızda ulaşabileceğiniz bir doktor ya da tedavi biriminde izlenmenizin daha doğru olduğunu düşünüyorum. Effexor etkili bir ilaçtır. Başka etkili ilaçlar da mevcut. Ancak doktorunuzun ilaç seçimine karar vermesi gerekir. Eğer doktorunuza yanlızca bir kaç gün sonra ulaşabiliyorsanız ve yan etki gerçekten katlanılmaz ise, bir kaç gün ilacınızı almayabilirsiniz. Ama daha uzun bir süre ilacınızı aksatmanız tedaviyi olumsuz etkiler. Bu süre içinde tedavinizi tamamen aksatmak yerine ilacınızı tamamen kesmek yerine, en azından dozunu azaltmayı deneyebilirsiniz. Ama bir an önce doktorunuzla görüşün. Dozu düşürdüğünüzde ya da uzun süre ilacı kestiğinizde depresyon nüksedebilir ya da halen depresyonda iseniz tedaviniz uzar.
Depresyonun sıklığı etkileyen çevresel faktörler var mıdır?
Depresyon epidemiyolojisi ile ilgili pek çok araştırma vardır. Genel olarak majör depresif bozukluk ile sosyoekonomik statü arasında bir ilişki bulunamamıştır. Bazı çalışmalar depresyonun kırsal alanda daha fazla olabileceğini göstermektedir. Ya da özel şartlara bağlı olarak yöresel dağılımda farklılıklar olabilir. Örneğin kuzey kutbunda uzun kışlara bağlı olarak depresif semptomların daha fazla görüldüğü bulunmuştur. (Palinkas LA, Houseal M, Rosenthal NE. Subsyndromal seasonal affective disorder in Antarctica. J Nerv Ment Dis 1996 Sep;184(9):530-4)
Yukarı