BOŞANMA VE
ÇOCUK
Boşanma tatsız bir
durumdur. Hem ayrılanlar için, hem çocuklar
için, hem de ailelerin diğer üyeleri
için...
Ama, ayrılanlar
açısından, çıkışı olmayan
bir durumdan ziyade, tıkanmış bir ilişkiden
çıkış olarak da görülebilir. Her iki
tarafın de görüş birliğinde
olmadığı boşanmaların çoğunlukta
olduğunu biliyoruz, ama itiraz edenler için bile, o anda
fark edilmese bile, boşanma aslında bir
çıkış yolu olabilir.
Her durumda, çocukların
hayatında ortaya çıkmış bu dönüm
noktasının ve dönüm noktasının
ardından gelen yeni hayatın onları geliştirici
olması nasıl sağlanabilir?
Her aile kendine
özgüdür. Herkesin durumu farklıdır,
kendine özgüdür. Hiçbir boşanma
hiçbir zaman birbirine benzemez; çünkü iki aile
asla benzer değildir. Bilin ki, çocukların
çoğu anne-babalarının boşanmasına
alışabilir ve alışacaktır. Çocuklar
çoğunlukla şaşılacak derecede
güçlüdürler. Bazen anne ile baba arasında
boşanmadan sonra daha yakın ilişkiler kurulabilir.
Zamanla çocukların çoğu boşanmanın
getirdiği değişimi kabullenmeyi
öğrenecektir. Anne-babanın birbirleriyle iyi
iletişim içinde olmaları ve çocuklarına
karşı değişmeyen bir sıcaklık ve
sevgi hissetmeleri bunu
kolaylaştıracaktır.
Hayat devam eder.
Boşanmadan sonra, hayat herkes için devam edecek.
Üstelik, boşanan eşler artık karı-koca
olmasalar bile, eğer çocukları varsa
“akraba” olarak kalacaklar. Aradaki kan bağı,
okula başlangıçlarda, mezuniyetlerde,
sünnetlerde, düğünlerde, acılarda,
hayatın diğer beklenen ve beklenmeyen dönüm
noktalarında karşılaşmayı zorunlu
kılacak. Boşanmanın çocukları
örselemeden gerçekleşmesi çok
önemlidir.
BOŞANMA ÖNCESİ
HAZIRLIK
Çocuk
açısından boşanma, ailenin bir anlamda yok
olması ve ebediyyen kaybedilmesi olarak görülebilir.
Bazı bağlar sürmekle birlikte, içine
doğduğu aile artık yoktur. Bu durum kayıp ve
üzüntü duyguları uyandırır.
Boşanmanın çocuklar üzerinde
yarattığı gerilimin ne derecede olacağı ve
ne kadar süreceği birçok etkene
bağlıdır.
Ayrılık ya da
boşanma hakkında çocuklarınızla
konuşarak başlayın.
Çocuklarınızın
neleri anlayıp anlayamayacağı konusunda
düşünün. Açık ve dürüst
olun. Özellikle onları doğrudan etkileyecek
değişiklikler ve ileride olacaklar hakkında bilgi
sahibi olmaları
rahatlatıcıdır.
Değişikliklerin
adım adım, yavaş yavaş
gerçekleşmesini sağlayın. Aynı anda
birçok değişiklik yapmayın. Bu
çocuğunuzun boşanma esnasında ve
sonrasında kendisini daha güvende hissetmesini
sağlar.
Çocukların sık
sorduğu sorular:
-Neden
boşanıyorsunuz?
-Sen ve babam/annem tekrar bir
araya gelecek misiniz?
-Benim yüzümden mi
boşanıyorsunuz?
-Okulumu değiştirmek
zorunda kalacak mıyım?
-Annemi/babamı ne
sıklıkta göreceğim?
-Arkadaşlarımı
görebilecek miyim?
-Büyükannemi ve
büyükbabamı görebilecek
miyim?
-Fakir mi
olacağız?
-Tatillerimi kiminle
geçireceğim?
Aynı zamanda
çocuklarınızla, onların aile içindeki
rollerinin değişip değişmeyeceği
hakkında konuşun. Eğer siz tekrar
çalışmaya başlayacaksanız veya iş
saatleriniz değişecekse, evde onların
yardımına ne kadar ihtiyaç
duyacağınızı belirtin (sofrayı kurma,
kendi odalarını temizleme gibi…) Ancak
çocuklarınızdan eski eşinizin yerini
almalarını beklemeyin, bu anlama gelebilecek ifadelerden
kaçının: “Artık bu ailenin erkeği
sensin” veya tek dayanağım sensin”. Eğer
hayatınızdaki değişiklikler baş
edemeyeceğiniz bir hale gelirse bir psikoloğa
başvurun. Psikolog, duygularınızı
çözümlemenize ve olaylarla başa
çıkmanıza yardım edebilir.
Çocuğunuza
boşanma konusunda dürüst
davranın.
Boşanma esnasında
çocuğunuzu ilgilendiren her konuda sizin ve eski
eşinizin aynı fikirde olması kolay olmayabilir.
Çocuklarla ayrılık hakkında konuşmadan
önce birçok kararı vermiş olmanız onlar
için en iyisi olacaktır. Neler olup bittiği
konusunda onlara açıkça ve basitçe bilgi verin.
Bu değişikliklere alışmanın zaman
alacağını, ancak yeni aile düzeni içinde
de hayatın normal bir şekilde devam edeceğini
vurgulayın.
Çocuklarınızın
hislerini anlamak için elinizden gelenin en iyisini
yapın.
Durum sizin için zor ise,
çocuklarınız için daha zor olacaktır.
Onları duygularını ifade etmeleri için
cesaretlendirin. Olaydan etkilenen herkesin hissettikleri
hakkında konuşması işe yarar, yaşanan
gerilimi azaltabilir.
BOŞANMA
AŞAMASI
Boşanma aşamasında
çocuklarınız anne ve babanın her birinden
özel ilgi görmek ve kendilerine zaman
ayrılmasını isteyebilirler. Bu herkes için, ama
özellikle çocuklar için zor bir süreçtir.
Aşağıdaki önerileri aklınızda
bulundurun:
Kızgınlığınız
ya da hukuki mücadele çocuğunuzun
ihtiyaçlarını göz ardı etmenize sebep
olmasın. Çocuklar boşanmış anne-baba
arasında geçen tartışmalara dolaylı
dolaysız tanık olmamalıdırlar. Anne babadan her
ikisi de geri adım atabilmeli ve uzlaşmaya razı
olabilmelidir. Uzlaşmakta zorlanıyorsanız,
özellikle boşanmanın erken evresinde bir
arabulucudan yararlanın; bu avukatınız, saygın
bir aile büyüğü ya da psikolog
olabilir.
İletişim. Eski
eşinizle iletişim halinde olmanız ve
işbirliği yapmanız
çocuklarınızın iyiliği için
gereklidir. Unutmayın, her ikiniz de
çocuklarınızı yetiştirmekle
yükümlüsünüz. Anne- babalar bazen
çocuğun bakımıyla ilgili meseleleri,
çocuğu eski eşlerine götürdüklerinde
veya teslim alırken tartışırlar. Eğer bu
tür yüz yüze konuşmalar tartışmayla
sonuçlanıyorsa, bu konuları telefonla
görüşün, veya elektronik posta kullanın.
Süregelen anlaşmazlıkları çözmek
için bir danışmadan yardım
isteyin.
Görüşme ve
velayet düzenlemeleri herkesçe kabul edilebilir
olmalı. Medeni kanundaki hükümler, anne-babalara
çeşitli görüşme-velayet düzenlemeleri
yapma konusunda belli esneklikler sağlamaktadır.
Velayetin fiziki boyutu çocuğun
yaşadığı yere bağlıdır. Yasal
velayet anne-babaların çocuklarının
eğitimleri, tıbbi tedavileri vb. temel konularda söz
hakkına sahip olmalarıdır. Yasal
anlaşmazlıkları önlemek amacını
güder; eğer çiftler kendileri uygun bir
“yasa” da anlaşabilirse, ideal olan budur. Ancak,
güven ilişkisinin zedelenmişliği,
karşılıklı mutabakatların
ömrünü kısaltır, denetimini de
imkansızlaştırır.
Tarafların
“iyiniyeti” ni sağlayacak ve denetleyecek tek
öge çocukların yararı olacaktır.
Görüşme düzeni ve kararların nasıl
alınacağı konusunda ayrıntılı
düzenlemeler yapılabilir. Çocuklar anne ve
babalarında dönüşümlü olarak ve
eşit sürelerle kalabilir, veya hafta içi-sonu, okul
zamanı- tatil şeklinde ayarlamalar yapılabilir.
Çocukların maddi, duygusal ve eğitimsel
sorunlarıyla her iki ebeveynin de aktif olarak ilgilenmesi
sağlanır. Acil kararlar konusunda anne ve babanın
birbirini yetkilendirmesi, hızlı karar verilmesi gereken
durumlarda, bir iletişim aksaklığında, gereksiz
gecikmeler önlenir. Çocuğun
çıkarının korunabilmesi sağlanır.
Çocuklarınızın
eski eşinizle ilişkisine saygı gösterin. O
sizin “eski” eşiniz olabilir, ama
çocuğunuzun “eski” annesi ya da babası
değil. Diğer ebeveynle çocuğunuz
arasındaki ilişkiye saygı gösterin. Onunla
kendilerini suçlu, ya da size karşı sadakatsiz
hissetmeden zaman geçirebilmelerine izin verin, sadece izin
vermeyin, bunun gerçekleşmesini sağlayın. Eski
eşiniz çocuklarınıza bakmayı kesinlikle
reddetmediği sürece, fikir
ayrılıklarınızın
çocuklarınızı ondan uzak tutmasına izin
vermeyin. Hem annesiyle, hem de babasıyla kuvvetli sevgi
bağları oluşturmuş bir çocuk geleceğe
en iyi şekilde hazırlanır.
“Ben terkedilecek bir
çocuğum”. Çocuklarınızı,
kimle yaşıyor olursa olsunlar, sevginizin
değişmezliğine ikna edin. Öbür tarafı
tercih ettiği, onu daha çok sevdiği gibi sitemler,
onun sizi kaybetme korkusunu kamçılayabilir.
Çocuklar çoğunlukla anne- babadan biri onları
terk ederse, diğerinin de terk edeceğini
düşünürler: “ben terk edilecek bir
çocuğum” düşüncesine
kapılabilirler.
Çocuklarınızın
gündelik programlarının sade ve önceden belli
olmasını sağlayın. Çocuklar
ayrılık ve boşanma sürecinde çok fazla
değişim yaşarlar. Değişimin
sarsıcılığını azaltmak için
günlük alışkanlıklarını pek
değiştirmeden korumaya çalışın.
Boşanma sonrasında, anne-baba kendini suçlama
eğilimine girebilir. İşlerin kontrolünü
çocuklara vererek kendini
bağışlatacağını bilinçli-
bilinçsiz düşünen birçok anne-baba
vardır. “Sen nasıl istersen öyle…”
yaklaşımı, tahminlerin aksine, çocukta
gerginliği ve tedirginliği arttırıcı bir
etki yapar. Gereksiz bir sorumluluk duygusu
yaratır.
Güvenilir ve tutarlı
olun. Çocuklarınızla her dakika birlikte
olmasanız da, annesi/babasısınız.
Çocuklarınızın onlardan beklentilerinizi
bilmeleri ve ona göre davranmaları gerekir. Ayrı
yaşayan anne-babalar, çocuklar için belirli ve
tutarlı kurallar koymaya çalışırsa,
çocuklar çelişkiye
düşmezler.
ÇOCUKLAR NASIL TEPKİ
VERİRLER?
Ayrılık / boşanma
yaşayan ailelerde, çocukların hissettiklerinin
iyisi-kötüsü, doğrusu- yanlışı
nedir, bunu tam belirlemek mümkün değil.
Çocuklar yaşlarına, cinsiyetlerine, duygusal
durumlarına ve aile desteğine bağlı olarak
farklı tepkiler gösterebilirler.
Tepki göstermek normaldir,
süresi ve şiddeti önemlidir. Çoğu
çocuk anne- babalarının boşanmasını
veya ayrılığını kabul etmekte
zorlanır. İlk söyleyeceğiniz de bunu saptamak
ve onlara açıkça aktarmaktan ibarettir: “Kafan
karışabilir, sinirli, gergin, hırçın
olabilirsin. Öyle değilmiş gibi yapma, seni geren,
üzen durumlar hakkında biraz
konuş…”
Tepkiler yaşa göre
değişir. Yaş, tepkilerin niteliğini
belirleyen en önemli gelişimsel etkendir. Yaşa
göre sıraladığımız
aşağıdaki tepkiler, durup üzerinde
düşünmenizi sağlayabilir ve bir uzmana
danışmanızı gerektirebilecek durumlar
hakkında bir fikir verebilir.
Sıraladığımız davranış ve
duygular, aşırılık ve süreklilik
gösterdiğinde, tepki zarar verici olmaya
başlamış demektir.
5 yaşından
küçükler;
-kederli
görünebilir,
-başka insanlardan
korkabilir,
-anne/babadan ayrılmak
istemeyebilir,
-uyku problemleri
yaşayabilir,
-yemek problemleri
yaşayabilir,
-huysuzluk nöbetlerine
girebilir,
-tuvalet eğitimiyle ilgili
zorluklar gösterebilir,
-boşanmadan kendilerini
sorumlu hissedebilirler (buna özellikle 3-5 yaş
arasındaki çocuklarda
rastlanır).
Okul çağındaki
çocuklar;
-karamsarlaşır,
içine kapanabilir,
-öfkelenebilir,
-dikkati dağılır,
toplanamaz,
-notları
düşebilir,
-huysuzluk krizleri
geçirebilir,
-sürekli
sızlanır,
-saldırganlaşabilir,
-anne-babayı tekrar bir araya
getirme çabasına girer,
-anne ya da babadan birisinden
yana olmaları bekleniyormuş gibi taraf
olur.
Ergenlik
çağındaki çocuklar;
-İçe
kapanabilir,
-mutsuz
hissedebilir,
-öfkesini kolayca
gösterebilir,
-saldırganlaşabilir,
-vakitsiz veya riskli cinsel
ilişki, uyuşturucu kullanımı gibi
davranışlara yönelebilir,
-boşanmanın
yaşantısında ekonomik bozulma yaratmasından
kaygılanabilir.
BOŞANANLAR NASIL
TEPKİ VERİRLER ?
Anne ve babanın
boşanmanın da, evlenme gibi, zaman gerektiren bir
süreç olduğunu ve ayrılığın
tamamlanmasının mahkeme işlemlerinden daha uzun
sürebileceğini başta kabullenmeleri gerekir. Anne
babaların boşanmanın etkileriyle mücadele etme
tarzları çocukların buna uyum sağlama
süreçlerini de etkileyecektir. Boşanmaya
karşı pek çok yetişkinin gösterdiği
en yaygın tepki depresyondur. Depresyondayken,
mantığınız, gücünüz her zamanki
kadar iyi olmayabilir. Bu tip bir sorunun tedavisinden
kaçınmayın. Sizin sağlıklı
olmanız bu zor zamanda çocuklarınıza
yardımcı olabilmeniz için
şarttır.
Anne ya da babanın
birbirleriyle sürekli mücadele halinde olması
çocuklarının boşanma ve ayrılığa
uyum sağlamalarını daha da
zorlaştırır.
Gelecek için söz
vermeli mi? “Evlenecek misin, evlendiğin kişi
bizi ne yapacak? “Bu sorulara çok dikkatli cevap
verilmesi gerekir. Onun çıkarlarını her
şeyin üstünde tutacağınıza söz
vermekten çekinmeyin; ve elbette ki bu
sözünüzü mutlaka tutun. Büyük
olasılıkla, bir sonraki evlilik kararınızı
verirken, çocuğunuza ilişkin durum önemli bir
rol oynayacaktır.
